Palantir

Palantir Technologies is één van de meest invloedrijke, mysterieuze en omstreden softwarebedrijven ter wereld. Het werd in 2003 opgericht door onder andere miljardair en investeerder Peter Thiel (bekend als medeoprichter van PayPal en vroege investeerder in Facebook) samen met de huidige CEO, Alex Karp. De naam Palantir komt direct uit het Tolkien boek 'The Lord of the Rings'. Daar zijn het de onverwoestbare 'ziende stenen' (kijkkristallen) waarmee iemand over grote afstanden en door de tijd heen kan kijken om de waarheid te zien. En dat is precies wat de software van het bedrijf kan doen met data.

Palantir maakt zelf geen data, verzamelt geen data van consumenten (zoals Google of Meta) maar bouwt extreem geavanceerde data-integratie software en analyse software. Grote organisaties (zoals defensie afdelingen, spionage diensten of multinationals) hebben vaak duizenden losse databases die niet met elkaar kunnen communiceren. Palantir trekt al die versnipperde data — variërend van e-mails, camerabeelden en GPS-locaties tot bankafschriften en vrachtbrieven — samen in één gigantisch systeem. De software legt vervolgens automatisch verbanden die voor het menselijk oog onzichtbaar zijn, waardoor organisaties realtime beslissingen kunnen nemen.

Het bedrijf verdeelt zijn werk over drie kernproducten:

1. Palantir Gotham (voor overheden & defensie) is de meest controversiële afdeling

Hier is Palantir groot mee geworden. Gotham wordt gebruikt door de CIA, FBI, NSA, de Amerikaanse defensie en verschillende Europese politiediensten. Het helpt bij terrorismebestrijding, militaire operaties en opsporing. Voorbeeld: wanneer een verdachte auto ergens langsrijdt, koppelt de software dat kenteken direct aan banktransacties, satellietbeelden, bekende telefoonnummers en eerdere vluchtgegevens om te voorspellen waar een terroristische cel toeslaat. Volgens de geruchten speelde Gotham een cruciale rol bij het opsporen van Osama bin Laden.

2. Palantir Foundry (voor bedrijven)

Omdat de markt voor overheden beperkt is, bouwde Palantir Foundry voor de commerciële sector. Het helpt multinationals hun gigantische bedrijfsprocessen te optimaliseren. Het wordt gebruikt door grote banken (fraude detectie), autofabrikanten (het stroomlijnen van de toeleveringsketens), de zorgsector (patiëntenstromen beheren) en de luchtvaart.

3. Palantir AIP (Artificial Intelligence Platform)

AIP is de nieuwste groeimotor van het bedrijf. Dit platform integreert grote AI taalmodellen (LLM's) rechtstreeks in de beveiligde, operationele data van een organisatie. Hierdoor kunnen militairen of managers in gewone taal vragen stellen aan hun data ("welke fabriek loopt gevaar door de naderende storm en hoe leggen we de logistiek om?") en kan de AI direct acties voorstellen en uitvoeren.

Critici en privacyorganisaties waarschuwen dat Palantir de overheden (in de VS en elders) de ultieme surveillance-tool in handen geeft. De software maakt 'predictive policing' mogelijk: het voorspellen van criminaliteit voordat het plaatsvindt. Dit vergroot het risico op etnische profilering en privacyschending. Palantir levert de software die rechtstreeks wordt gebruikt voor het plannen en uitvoeren van militaire operaties en drone-aanvallen in oorlogsgebieden. Waar de een het ziet als essentiële nationale veiligheid, ziet de ander het als de verdere commercialisering van oorlogsvoering.

Palantir is het 'digitale zenuwstelsel' voor de machtigste organisaties ter wereld. Het biedt ongekende analytische kracht, maar balanceert daarmee constant op de scherpe rand van nationale veiligheid en de totale schending van privacy. Dat wordt ook duidelijk in de recente video van ColdFusion (zie onderaan). Hieronder een samenvatting.

Palantir wil de hoofdrol spelen bij de ontwikkeling van een 'besturingssysteem voor de westerse wereld', gebaseerd op de ideologie van technologische dominantie. Critici maken zich grote zorgen over de enorme machtsconcentratie, het gebrek aan democratisch toezicht en het risico op een autoritaire surveillancestaat. Het bedrijf doet ondertussen gewoon verder en wringt zich binnen in allerlei cruciale overheidsinstellingen.

Palantir CEO en halve sociopaat Alex Karp wordt als uiterst controversieel beschouwd vanwege zijn onverbloemde focus op militaire macht, surveillance en een diep wantrouwen jegens traditionele democratische processen.

* Openlijk gebruik van geweld. 

In tegenstelling tot andere tech CEO's die hun impact verbloemen met termen als 'de wereld verbeteren', geeft Karp openlijk toe dat de software van Palantir wordt gebruikt om mensen te doden en vijanden af te schrikken. Hij beschrijft de producten van zijn bedrijf zelfs als een 'killchain'.

* Focus op westerse dominantie. 
Karp gelooft dat westerse defensie- en inlichtingendiensten geavanceerde AI nodig hebben voor het behoud van wereldwijde superioriteit. Hij ziet het als de morele plicht van ingenieurs om wapens voor de staat te bouwen en spreekt vaak in termen van een 'beschavingsstrijd'.

* Afkeer van democratische instituties. 
Hij ziet de trage, beraadslaagde processen van een liberale democratie als een obstakel. In plaats daarvan gelooft hij in 'heroïsche goede mensen' (voornamelijk sterke mannen) die de macht, technologie en wapens moeten krijgen om 'de wereld te redden'. Dan maar hopen dat de roep om een sterke man geen nieuwe Stalin, Mao of Hitler brengt.

* Technofascisme en surveillance. 
Critici, waaronder de filosoof Mark Coeckelbergh, noemen Karps visie 'technofascisme in het zicht van iedereen'. Het Palantir Manifesto pleit voor de herinvoering van de militaire dienstplicht. Bovendien minimaliseert Karp de zorgen over burgerlijke vrijheden en promoot hij 'pattern of life surveillance' om terroristen op te sporen (en iedereen kan als terrorist weggezet worden).

Het Gotham platform wordt door critici gezien als een instrument voor een AI gestuurde surveillancestaat. Het systeem centraliseert enorme hoeveelheden data die voorheen gescheiden waren, zoals medische dossiers, politiegegevens, biometrica en locatiegegevens, om profielen van individuen op te stellen en aan 'pattern of life surveillance' te doen. De software maakt 'predictive policing' mogelijk: het voorspellen van criminaliteit voordat het plaatsvindt. Dit vergroot het risico op etnische profilering en privacyschending.

* Onvoorspelbaar en 'unhinged' gedrag. 
Karp staat bekend om bizarre uitspraken die door velen als verontrustend worden beschouwd. Zo grapte hij over het inzetten van drones om 'urine met fentanyl' over critici te sproeien.

* Extreme machtsconcentratie. 
Ondanks de publieke verontwaardiging over zijn uitspraken, heeft Karp een ongekende machtspositie. Hij ontving in 2024 een compensatiepakket van 6,8 miljard dollar en behoudt, samen met mede oprichter Peter Thiel, de volledige controle over het bedrijf via een speciale aandelenstructuur, waardoor ze vrijwel onmogelijk afgezet kunnen worden. 

Volgens critici zoals Januz Varoufakis draagt dit bij aan een vorm van 'technofeudalisme', waarbij een private onderneming met miljardencontracten van de overheid een ideologische visie doordrukt waarin technologische dominantie en harde macht belangrijker zijn dan burgerrechten en democratische controle.

Karp positioneert Palantir niet als een normaal bedrijf, maar als een ideologische beweging die vecht voor wat zij geloven, waarbij technologie wordt ingezet om hun medestanders een 'superieure positie' te geven.

De term technofeudalisme, zoals Yanis Varoufakis die gebruikt in de context van Palantir, beschrijft een systeem waarin grote techbedrijven niet langer alleen producten verkopen, maar de essentiële infrastructuur van de macht bezitten en controleren. Dit omvat onder meer:

* Tech-lordism.
Varoufakis bestempelt Palantir als een centrale speler in 'tech-lordism'. Het betekent dat CEO's zoals Alex Karp en mede-oprichter Peter Thiel fungeren als moderne leenheren die de 'digitale grond' (de data-infrastructuur) bezitten waar overheden en bedrijven afhankelijk van zijn.

* Het besturingssysteem van de macht.
Palantir streeft ernaar de standaard 'AI- en data-infrastructuurlaag' te worden voor de institutionele macht in de westerse beschaving. Het doel is om het centrale besturingssysteem van overheden, legers, ziekenhuizen en politie-instanties te worden. Op weg naar een AI wereldbrein (Skynet).

* Vendor Lock-in. 
Een cruciaal onderdeel van dit systeem is dat wanneer een instantie eenmaal gebruikmaakt van Palantir, het extreem pijnlijk en bijna onmogelijk wordt om het systeem weer te verlaten. Gebruikers worden afhankelijk van Palantir om überhaupt nog hun eigen gefragmenteerde data te kunnen begrijpen of te gebruiken.

* Ongecontroleerde macht. 
In dit model wordt de macht geconcentreerd bij een kleine elite die niet via democratische weg is verkozen en ook niet kan worden afgezet. Karp en Thiel behouden bijvoorbeeld de volledige controle over Palantir via een speciale aandelenstructuur, ongeacht hoeveel aandelen ze feitelijk bezitten.